Afyonkarahisar‘ın tarihi dokusunda yıllardır yankılanan ve dillerden düşmeyen ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki hüzünlü sevda hikayesi, titiz bir çalışmayla gün yüzüne çıkarıldı. İscehisar ilçesine bağlı Cevizli ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyleri arasında yeşeren ancak acı bir ayrılıkla son bulan bu ölümsüz aşkın izleri, bir lise öğrencisinin TÜBİTAK destekli projesiyle yeniden canlandı.
Türkünün Kayıp Belleği Canlanıyor: ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’
İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan proje, halk müziğinin önemli bir değeri olan türkünün kökenlerini araştırdı. ‘Al Fadimem’ türküsünün ilk sözlerini ve gerçek hikayesini birinci elden kaynaklarla belgelemeyi amaçlayan bu çalışma, söz ve anlam değişimlerini de mercek altına aldı.
Efe Kadir ve Fadime’nin Acı Aşkı Nasıl Türkü Oldu?
Proje kapsamında, türkünün kahramanları Efe Kadir ile Fadime Bostan’ın yanı sıra, o döneme tanıklık etmiş akrabalar ve köylülerle yapılan derinlemesine mülakatlar yapıldı. Elde edilen bilgilere göre, Efe Kadir’in yoksulluğu ve yetim olması nedeniyle Fadime ile evlenmek için gerekli maddi imkanlara sahip olmadığı anlaşıldı. Bu durum üzerine Efe Kadir, sevdiği kızı Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu.
Ancak dönemin koşulları ve yasal prosedürler, bu genç aşıkların mutluluğuna engel oldu. Fadime’nin yaşının resmi kayıtlarda küçük gösterilmesi nedeniyle ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklandı ve hapse girdi. Fadime ise ailesi tarafından zorla başka biriyle evlendirildi. Bu ayrılık acısı, Efe Kadir’in cezaevinde yazdığı ve bestelediği türkülerle dile geldi. İşte ‘Al Fadimem’ de bu acı dolu günlerin bir yansımasıydı.
40 Yıllık Kaset Kaydı Tarihi Gün Yüzüne Çıkardı
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş 40 yıllık bir kasetin gün yüzüne çıkması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine kaydedilen bu ses kaydı, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kaset, türkünün günümüze ulaşan ilk ve en doğru sözlerini tespit etmek için paha biçilmez bir kaynak niteliği taşıdı.
Saha çalışmaları sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlendi. Bu önemli keşif, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyunca nasıl değiştiğini ve sözlerinin zamanla nasıl evrildiğini somut verilerle gözler önüne serdi. Bu proje, Afyonkarahisar’ın kültürel mirasına ışık tutarken, halk müziğimizin derinliklerindeki yaşanmışlıkları da bizlere aktardı.
