E-Ticaretin Görünmeyen Yüzü: İade Ekonomisi Üretim Maliyetini Aşıyor
Günümüzün dijital alışveriş dünyasında, tek tıkla ürün iade etme kolaylığı tüketiciler için büyük bir konfor sunuyor. Ancak bu rahatlığın ardında, hem işletmeler hem de gezegenimiz için ciddi zorluklar barındıran devasa bir iade ekonomisi operasyonu yatıyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen bu ekonomik modelin getirdiği maliyetleri ve çevresel etkileri mercek altına aldı.
Maliyet Artışı: İadenin Üretimden Pahalı Olması Gerçeği
Dr. Pala, yaptığı değerlendirmelerde dikkat çekici bir gerçeği ortaya koydu: “Birçok durumda, bir giysi ürününün iade süreci, o ürünün tek bir biriminin üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel yük oluşturabiliyor.” Bu durumun, bazı işletmeleri iade edilen ürünleri tekrar satışa sunmak yerine imha etmeye yönlendirebildiğini belirtti.
Çevrimiçi alışverişin hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle birlikte, tüketicilere sunulan iade kolaylığı, lojistik sektörü için karmaşık ve maliyetli bir sürece dönüştü. Özellikle tekstil ve giyim sektöründe artış gösteren iade oranları, “Tersine Lojistik” kavramını daha da önemli hale getiriyor. Dr. Pala, masum görünen bir iade işleminin, aslında ürünün üretim maliyetini dahi aşan operasyonel giderlere ve ciddi bir karbon ayak izine neden olabildiğine dikkat çekerek, bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesi gerektiğini vurguladı.
Tek Bir İadenin Lojistik Yolculuğu ve Mali Yükü
Bir ürünün müşteriden alınıp tekrar işletmeye geri dönme süreci, pek çok adımdan oluşuyor. Dr. Pala, bu süreci şöyle özetledi: “Ürünün toplanması, taşınması, kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve stoklara alınması gibi çok katmanlı bir operasyon söz konusu.” Bu adımların her birinin ek maliyet getirdiğini belirten Dr. Pala, özellikle ölçek ekonomisi sayesinde üretim aşamasının daha uygun maliyetli olduğunu, ancak iade edilen tek bir ürün için yürütülen işlemlerin, bu üretim maliyetini bile aşabildiğini ifade etti.
Görünmeyen Karbon Yükü: Tüketici Alışkanlıklarının Çevresel Bedeli
Tüketicilerin en sık iade nedeni olarak belirttiği “beden uyuşmazlığı”, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi bir çevre kirliliğine yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının ardında yatan ve gözden kaçan karbon ayak izini şöyle anlattı: “Bir ürün, kargo ile toplama merkezlerine, ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınıyor, yeniden paketleniyor ve depolanıyor. Bu süreç, özellikle moda perakendesinde, ürün başına düşen karbon salınımını ilk sevkiyat sürecindeki emisyonu aşabilecek seviyelere çıkarabiliyor.” Bu durumun sektörde önemli bir ekolojik yük oluşturduğunu belirten Dr. Pala, tüketicilerin basit gördüğü bu kararların aslında ciddi çevresel maliyetler doğurduğunu ve iade ekonomisi süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden ele alınması gerektiğini söyledi.
Çözüm Sürdürülebilirlikte: Stratejik İyileştirmelerle Riskleri Azaltma
Dr. Pala, bu zorlukların üstesinden gelmek için stratejik iyileştirmelerin şart olduğunu vurguladı. Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve düzenli bir şekilde planlanmasıyla, taşıma optimizasyonu, enerji verimliliği ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlarla risklerin minimize edilebileceğini belirtti. Doğru yönetilen bir tersine lojistik sisteminin, hem operasyonel verimliliği artıracağını hem de işletmelerin sürdürülebilirlik hedefleriyle uyum sağlamasına yardımcı olacağını sözlerine ekledi.
